Povodom 130 godina od rođenja slikara Save Šumanovića Narodni muzej Zrenjanin će u četvrtak, 22. januara 2026. godine, prilagoditi stalnu postavku Zbirke likovne umetnosti obeležavanju ove godišnjice. Toga dana će ceo prostor na prvom spratu Muzeja biti u potpunom mraku, dok će biti osvetljena jedina slika Save Šumanovića koju zrenjaninski muzej čuva, a to je „Prolećni pejzaž”. Uz prijatnu muziku, u kamernoj atmosferi, posetioci će imati priliku da u periodu od 8.30 do 19 časova provedu vreme ispred slike Save Šumanovića. Autor programa je Olivera Skoko, muzejska savetnica-istoričarka umetnosti zrenjaninskog muzeja.
Stvaralački put Save Šumanovića je usko povezan sa odlikama pariske avangarde, analitičkog kubizma, neoklasicizma, ekspresionizma, a opet je obeležen duboko individulanom, ličnom unutrašnjom poetikom.
Slika „Prolećni pejzaž” nastala je 1934. godine u periodu koji je usledio nakon Šumanovićevog konačnog napuštanja Pariza i povratka u Šid. „Taj šidski kraj je najslikovitiji kraj i meni najlepši”, napisao je Šumanović u predgovoru kataloga za svoju izložbu na Novom univerzitetu u Beogradu 1939. godine. Delo „Prolećni pejzaž” prikazuje valovite obronke Fruške gore ispunjene njivama i voćnjacima. Slikom dominira drveće u cvatu, sunčana atmosfera, svetle boje i priroda koja se budi. Nastala u tzv. šidskom periodu kada se Šumanović u potpunosti oslobađa svih tuđih uticaja, ova slika dokumentuje njegov specifičan poetski realizam koji je sam definisao kao „kako znam i umem” stil. Važan motiv u ovom periodu na Savinim pejzažima bio je put koji ima širi kontekst i višestruku simboličnost. Nekad on dominira slikom, nekada je samo detalj krajolika, ponekad prostran, neretko uzak, ali svakako nas uvek kad god to jasno nije naznačeno ostavlja zapitanim: kuda vodi? Šumanović je istovremeno bio fasciniran putevima i krošnjama drveća u cvatu, bojama proleća i jeseni, kao i granama otežalim od snega. Da bi izrazio tu materijalizaciju prirode Sava Šumanović je često koristio špahtlu, da obezbedi što više nanosa bojene paste kako bi priroda na platnu izgledala što uverljivije. Svojim šidskim pejzažima Šumanović kao da je spevao najlepšu himnu prirodi, slaveći njenu raskošnost, njenu svetlost, njenu razbuđenost posebno u ovakvim prolećnim prikazima. Sava Šumanović je zapravo odao počast prirodi, prvenstveno njenoj vedrini i to u godinama koje su prethodile nadolazećem ratu, u kojem će tragično izgubiti život.
Slika „Prolećni pejzaž” je bila u vlasništvu Todora Manojlovića, najverovatnije nakon njenog izlaganja na čuvenoj izložbi 1939. godine u Beogradu koju je ovaj likovni i književni kritičar rodom iz Velikog Bečkereka otvorio po Šumanovićevoj želji. Slika je i nakon Manjlovićeve smrti 1968. godine ostala na istoj adresi u Ulici Maksima Gorkog (danas Ulici Petra Bojovića), sve dok je deset godina kasnije, Narodni muzej Zrenjanin nije otkupio od Vere Putić, sestre Todora Manojlovića. „Prolećni pejzaž” je jedina slika Save Šumanovića u ovoj ustanovi i deo je njene stalne postavke.
Biografija:
Sava Šumanović je rođen 22. januara 1896. u Vinkovcima. Interesovanje za umetnost pokazuje tokom učenja u zemunskoj Realnoj gimnaziji kada se upisuje na slikarski kurs profesora Isidora Junga. Godine 1914, odlazi u Zagreb gde pohađa Višu školu za umjetnost i obrt u klasi profesora Otona Ivekovića i potom u klasi Klementa Crnčića. Nakon mature priređuje prve samostalne izložbe u Zagrebu, da bi potom otišao u Pariz gde se upisuje na kurs kod istaknutog likovnog pedagoga i umetnika Andrea Lota. Tu Šumanović pod uticajem svog profesora radi najznačajnije kubističke slike u istoriji našeg slikarstva. Vrativši se u Zagreb priređuje u Umjetničkom paviljonu izložbu slika koje su nastale u stilu naučenom od prof. Lota, ali konzervativna kritika i publika ne pokazuju razumevanje za ovakve radove. Odlazi ponovo u Pariz i u tom periodu nastaju njegove čuvene slike „Doručak na travi” i „Pijani brod”. Ipak, ograničena dozvola za boravak u Parizu, nesigurnost, otežani uslovi rada, dovode do iscrpljenosti, usled čega se vraća u Šid na oporavak. Priređuje izložbu na Novom univerzitetu u Beogradu 1928. godine, koja nailazi na dobar prijem kod kritike i publike, što će ga ohrabriti da se ponovo uputi ka Parizu. No, zdravstveni problemi se ponovo ispoljavaju zbog čega se 1930. vraća u Šid, ovoga puta konačno. Kod kuće se potpuno posvećuje slikanju posebno aktova (ciklus „Šidijanski”) i pejzaža iz svoje neposredne okoline i te teme ostaju dominantne do kraja njegovog života. Septembra 1939. godine, na Novom univerzitetu u Beogradu priređuje veliku samostalnu izložbu na kojoj se predstavio sa 410 slika. Po njegovoj želji na otvaranju je govorio likovni i književni kritičar, pesnik, dramaturg Todor Manojlović. Šumanovićeve mirne dane u Šidu uskoro će prekinuti nadolazeći rat. U jednoj ustaškoj zločinačkoj akciji 28. avgusta 1942. uhapšen je i sa grupom svojih Šiđana odveden u Sremsku Mitrovicu gde je streljan i sahranjen u zajedničkoj grobnici.
