Srpski (SR) English (UK)     FacebookTwitter

 

NARODNI MUZEJ ZRENJANIN

Istorijsko odeljenje

Fond Istorijskog odeljenja počeo je da se formira poklonima građana, još pre osnivanja Muzeja, dakle pre 1911. godine. U početku je to bilo hladno i vatreno oružje, da bi se kasnije, formiranjem Muzeja, pristupilo sakupljanju svih predmeta i dokumenata od značaja za istorijski razvoj i tumačenje istorijskih tokova ovog podneblja. Do 1976. godine, zvanično Fond je brojao preko 920 muzealija. Istorijsko odeljenje je 1978. godine podeljeno na dve velike zbirke: Starija istorija, kojom je rukovodio Vidak Vuković, viši kustos i Radnički pokret i Narodnooslobodilačka borba (RP i NOB), čiji rukovodilac je bio Miodrag Cvetić, muzejski savetnik. Nova podela izvršena je 1993. godine, i ona je aktuelna do danas. Odsek starije istorije, obuhvata period od osnivanja grada do sedamdesetih  godina XIX veka, dok Odsek novije istorije, sadrži muzealije koje se odnose na period od  sedamdesetih godina XIX  do sredine XX veka. Kao poseban segment Istorijskog odeljenja 2005. godine formirana  je  tzv. Soba sporta, kojom je rukovodio Branko Onjin – kustos, da bi kasnije, zahvaljujući velikom broju prikupljenih muzealija, ona prerasla u Odsek istorije sporta.

Danas, Fond Istorijskog odeljenja Narodnog muzeja Zrenjanin u svojim zbirkama poseduje preko 7000 predmeta. Odsekom starije istorije – rukovodi kustos Srđan Priljeva, Odsekom novije istorije, kustos Vladislava Ignjatov, a Odsekom istorije sporta  kustos Siniša Onjin.Svaki odsek istorijskog odeljenja poseduje više manjih ili većih zbirki.

Odsek starije istorije bavi se proučavanjem istorijskog razvitka srednjeg Banata i današnjeg Zrenjanina (nekada Petrovgrada i Velikog Bečkereka)  od početka XIV  veka pa sve do sedamdesetih godina XIX veka, te tako prikuplja i čuva muzealije vezane za pomenuti period.  Odsek trenutno sadrži preko 500 inventarisanih muzealija svrstanih u nekoliko zbirki. Najznačajnija je Zbirka oružja, koja sadrži hladno i vatreno oružje, oko 200 predmeta, od kojih nekoliko primeraka zavređuje izuzetnu pažnju. Zbirka se odnosi na period  od XI do XIX veka, a najbrojniji su primerci oružja iz XIX veka. Pored ove, postoji još nekoliko manjih kao što su: Zbirka starih mapa, Zbirka pečata, Zbirka starih fotografija, Zbirka dokumenata i Zbirka umetničkih slika. “Starija istorija” sadrži i niz pojedinačnih artefakata, koji po značaju imaju svoje mesto u fondu odeljenja. U postavci “Starije istorije” nalazi se niz raritetnih predmeta velike vrednosti, kao što su Povelja iz 1847. godine austrijskog cara, mađarskog kralja i nosioca još niza vladarskih titula, Ferdinanda Habzburškog o dozvoli za otvaranje prve štamparije u Velikom Bečkereku, kao i originalni prepis Marije Terezije iz 1769. godine, kojom je regulisan društveno-ekonomski život u ondašnjem Bečkereku, a koja je bila preduslov da ovo naselje stekne status grada. Zatim tu su i dobro očuvani primercimačeva iz XI i XII veka, više od deset komada hladnog i vatrenog oružja izKolekcije oružja, koje su pripadale baronu Nikoliću iz Rudne (danas mesto u Rumuniji), brata od tetke kneza Mihaila Obrenovića. Takođe, i dve izuzetno očuvane tvrđavske puške, originalna zastava Torontalske županije (političko-administrativna oblast nekadašnje Ugarske kraljevine, čije sedište je bio grad Veliki Bečkerek), kao i umetnička slika patrijarha Josifa Rajačića. Inače, Odsek starije istorije poseduje još nekoliko umetničkih slika, koje se čuvaju u depou Istorijskog odeljenja. To su portreti  dvojice vojvoda:  Stevana Šupljikca iStevana Petrovića Knićanina. U Stalnoj postavci “Starije istorije”  je izloženo preko 180 muzealija.

Odesek novije istorije bavi se proučavanjem istorijskog razvitka srednjeg Banata i današnjeg Zrenjanina, nakada Petrovgrada i Velikog Bečkereka, od početka sedamdesetih godina XIX pa do kraja prve polovine XX  veka, sa tendencijom da se proširi na čitav XX vek kada se stvore uslovi za to,odnosno određena vremenska distanca.  Odsek trenutno sadrži preko 700 inventarisanih muzealija svrstanih u nekoliko zbirki. Zbirka oružja obuhvata hladno i vatreno oružje, kao i vojnu opremu (šlemove, čuturice, bombe, mamuze, opasač i drugo). Uglavnom je reč o oružju i vojnoj opremi iz Prvog i Drugog svetskog rata. Zbirka trodimenzionalnih predmeta sadrži radio-aparate, mašine za kucanje, skamije, makete i razne druge predmete. Zbirku dokumenata čine policijski kartoni, članske karte političkih partija, sindikalnih i drugih društvenih, političkih, sportskih, kulturnih organizacija i asocijacija, đačke knjižice i indeksi univerziteta, pisma, dopisnice i druga vrsta dokumenata. Zbirka fotografija sadrži fotografije (grupne i pojedinačne) pojedinih događaja koji su se odigrali tokom ova dva veka, fotografije ličnosti, kao i fotografije raznih društvenih, političkih, sportskih, kulturnih i drugih organizacija i asocijacija. Zbirka originalnih rukopisa, knjiga, novina i drugih knjiga koje su se iz različitih razloga i po različitim osnovama našli u ovom odeljenju takođe je sastavni deo Odseka novije istorije. Zbirku tekstila čine uniforme, delovi odela i druge lične garderobe (košulje, džepne maramice i drugo), zastave, razne trake (jevrejske iz Drugog svetskog rata, prvomajske trake i druge), platnene oznake (vojne, policijske i logoraške), kao i činovi (platneni). Zbirka pečata, značaka, medalja, ordenja i drugih sitnih predmeta sadrži razne pečate, značke, ordenje iz Prvog i Drugog svetskog rata, prstenje i drugo. Zbirka plakata i letaka sadrži razne plakate, uglavnom o streljanjima, proglase, objave, kao i razne vrste letaka.

Odsek novije istorije sadrži i istorijsku građu − diplome, fotografije, razne beleške, pozivnice, legitimacije, vizitkarte, novinske članke i drugo − koja se odnosi na uglednu velikobečkerečku (petrovgradsku, zrenjaninsku) advokatsku porodicu Varadi. Veći deo istorijske građe Legata Varadijevih izložen je u Stalnoj postavci Narodnog muzeja Zrenjanin u okviru salon-kabineta pomenute porodice, koja se nalazi na prvom spratu, pored Legata Todora Manojlovića. Manji deo istorijske građe Legata Varadi čuva se u depou Istorijskog odeljenja. Pored ovih originalnih predmeta Odsek poseduje i Zbirku memorijalne građe, koju čine uglavnom originalne i autentične izjave i sećanja, ali i prepisi i fotokopije aktera društvenih, političkih, kulturnih i drugih zbivanja na teritoriji Srednjeg Banata − teritoriji koju u istraživačkom pogledu pokriva Narodni muzej Zrenjanin u pomenuta dva veka.Takođe postoji i bogata fotografska arhiva koja sadrži mnoštvo foto negativa.
 
Postavka “ Novije istorije” smeštena je u dve prostorije u kojima je kroz ekonomski, društveni, politički i kulturni život prikazana prošlost našega grada i šire okoline u periodu od sedamdesetih godina XIX pa do sredine  XX veka. Sastoji se od trodimezionalnih predmeta, originalnih dokumenta (ili njihovih faksimila i fotokopija), umetničkih slika, fotografija i drugog materijala. U prvoj prostoriji izloženi su predmeti, dokumenta, fotografije, umetničke slike i drugo, koji se odnose na period od sedamdesetih godina  XIX veka pa sve do početka Drugog svetskog rata, dok su u drugoj prostoriji izložene muzealije koje se odnose na period od 1941. do 1945. godine, odnosno period Drugog svetskog rata u tadašnjoj Jugoslaviji. Postavka, između ostalog, prikazuje zastave nekoliko staleških i društvenih organizacija i udruženja kao što su SOKO i SKAUT, a pravi raritet predstavlja zastava Oblasnog odbora Jadranske straže, koju je darovao i čiji je kum bio Mihajlo Pupin. Uz zastavu ide i lenta, na kojoj piše da je kum zastave ovaj velikan svetske nauke. Postavka “Novije istorije” pored nekoliko rariteta sadrži i jedan unikat – kuticiju od hleba Mihaila Miše Taborošija, koja je izrađena u okupatorskom  Koncentracionom logoru utadašnjem Petrovgradu. Izuzetan značaj i vrednost imaju slike Vase Eškićevića, zvaničnog slikara Prve srpske armije u Velikom ratu. Jedna, koja je nastala 1920. godine i koja prikazuje povlačenje preko Albanije novembra i decembra 1915.godine, kao i starog kralja Petra, izložena je u  postavci, dok se druga, „Patrola srpske vojske u albanskim bespućima“, nastala 1916. godine, nalazi u depou odeljenja. Postavka predstavlja i mnogobrojne dokumente, letke i plakate od značaja za period koji Odsek novije istorije pokriva. Inače, na Stalnoj postavci je izloženo preko 170 muzealija.
 
Predmeti ova dva odseka Istorijskog odeljenja, izloženi su u tri prostorije, kao i u nišama u hodniku na drugom spratu Narodnog muzeja Zrenjanin.

Poseban segment Istorijskog odeljenja predstavlja  Odsek istorije sporta. On je nastao od tzv. Sobe sporta, koja je formirana 2005. godine, a svečano otvorena 2008. godine. Budući da je Zrenjanin nosio epitet “Grada Sportova” i da je imao dugu i bogatu sportsku tradiciju i istoriju, a zahvaljujući velikom broju prikupljenih predmeta Soba sporta je prerasla u poseban odsek istorijskog odeljenjaOdsek istorije sporta.

Odsek istorije sporta broji preko 5300 predmetai bavi se proučavanjem, prikupljem i prikazivanjem različitih muzealija vezanih za istorijat sporta u našem gradu od sredine XIX veka, pa sve do danas.  Sastoji se od nekoliko zbirki.  Sama postavka “istorije sporta” sadrži oko 1000 eksponata, kao što su: sportski rekviziti i oprema, odličja sa takmičenja (originali i odlivci), trofeji i priznanja (uglavnom od metala i hartije), koji su dodeljeni brojnim sportskim kolektivima u našem gradu, prvacima u raznim sportskim disciplinama, ali i mnogim pojedincima, državnim reprezentativcima i rekorderima. Na ovoj postavci posebno su značajni trofeji i priznanja koje su neki naši sportski kolektivi i pojedinci osvojili na različitim jugoslovenskim, evropskim i svetskim prvenstvima. Poseban akcenat je na Olimpijskom pokretu, gde je Zrenjanin dao prvog direktora modernih olimpijskih igara dr Ferenca Kemenja, a naši sugrađani su nas obradovali sa ukupno 23 medalje. Takođe, istorija sporta poseduje i grupne i pojedinačne fotografije mnogih klubova i pojedinaca iz raznih sportskih grana, koji su postojali u našem gradu, opštini i Srednjebanatskom okrugu. Tu su i brojna dokumenta o sportistima i sportskim događajima svih nivoa, od gradskih takmičenja do olimpijada. Međutim, Odsek istorije sporta sadrži još mnoštvo eksponata (preko 4000), koji se ne nalaze u postavci usled nedostatka prostora, ali se savesno i brižljivo čuvaju u depoima Istorijskog odeljenja. Postavka “istorije sporta” nalazi se na I spratu Narodnog muzeja Zrenjanin.