FacebookTwitter

lat | cir | eng

NARODNI MUZEJ ZRENJANIN

Jožef Pehan – Umetnik na prekretnici vekova

Izložba pod nazivom Jožef Pehan – Umetnik na prekretnici vekova Dela iz fonda Gradskog muzeja u Vrbasu i kolekcije Mandić biće svečano otvorena u petak, 27. aprila 2018. godine, u 19 časova u Salonu Narodnog muzeja Zrenjanin. Autor izložbe i teksta u katalogu je Ivana Arađan, kustos-istoričar umetnosti iz Narodnog muzeja Zrenjanin, dok su saradnici na izložbi kustosi-istoričari Boro Vojinović i Pavle Orbović iz Gradskog muzeja u Vrbasu, i privatni kolekcionar Jovan Mandić.

Izložba je rezultat saradnje dve muzejske institucije – Gradskog muzeja u Vrbasu i Narodnog muzeja u Zrenjaninu. Postavka će obuhvatati umetnička dela Jožefa Pehana iz fonda vrbaskog Muzeja u vidu slika, crteža, skulptura, ličnih predmeta i fotografija, a biće znatno obogaćena i delima iz privatne kolekcije Jovana Mandića iz Novog Sada, koji pasionirano čuva Pehanova likovna ostvarenja u okviru svoje kolekcije vojvođanskog slikarstva.

Cilj autora i organizatora ove izložbe je da predstavi zrenjaninskoj publici dela jednog od najznačajnijih umetnika vojvođanskog prostora, koji je stvarao na samoj prekretnici vekova, i zenit stvaralaštva dosegao u periodu uoči Prvog svetskog rata. Jožef Pehan će biti predstavljen zrenjaninskoj publici kao slikar, crtač, skulptor, karikaturista i dr. Zasebno akcentovan segment unutar izložbe, koji je čini sveobuhvatnom i kompleksnom, jeste i predstavljanje Pehana kao fotografa. Pored slikarskog poziva, Pehan se bavio i fotografskim poslom, otvorivši fotografski atelje (Atelje del Monte) u Vrbasu, pred sam kraj 19. veka. Posetiocima će  biti prikazano njegovo bavljenje fotografijom u periodu od kraja 19. veka do perioda nakon Prvog svetskog rata, u kome se pokazao kao vrstan portretista, dokumentarista i umetnički fotograf.

Na izložbi će biti predstavljen i veoma značajan originalan dokumentarni materijal u  vezi sa životom i delom Jožefa Pehana. Neki od tih dokumenata su njegova autobiografija, blok sa skicama i crtežima, katalog samostalne izložbe iz 1913. godine (koja se smatra prvom samostalnom modernom izložbom na vojvođanskom prostoru) i drugi dokumenti.

Jožef Pehan jedan je od najznačajnijih modernih stvaralaca, koji je svojim delima i talentom znatno obogatio likovni život i vizuelnu kulturu vojvođanskog prostora.

Tokom trajanja izložbe, biće organizovani prateći program u vidu predavanja i autorskih vođenja u vezi sa slikarstvom i fotografskom delatnošću ovog značajnog umetnika.

Izložba će biti dostupna publici zrenjaninskog Muzeja do 15. juna 2018. godine.

Biografija:

Jožef  Pehan (Pechán József, 1875 – 1922) rođen je Čelarevu (tadašnjem Čibu). Ubrzo, se sa majkom  seli u Bačku Palanku, gde je proveo detinjstvo. Nakon završene osnovne škole, postao je molerski šegrt. Upravo u ovom periodu života u Bačkoj Palanci, mladi Pehan otkriva svoju nadarenost za crtanje. Tada već poznati slikar prestoničkih krugova, poreklom iz Bačke Palanke – Ferenc Ajzenhut, kratko je boravio u ovom mestu 1888. godine. Ajzenhutu je skrenuta pažnja na Pehanov talenat, i on odlučuje da mu pomogne i bude mu mentor pri pristupanju Akademiji umetnosti u Minhenu. Tako je mladi Pehan zahvaljujći ovom poznatom slikaru pošao putem akademskog obrazovanja 1889. godine.

Nakon kratkog boravka na Akademiji, Pehan napušta Minhen. Kratko boravi u Beču, i 1893. godine se vraća u Bačku Palanku. Presudna odluka u daljem umetničkom razvoju Jožefa Pehana bila je ta što se obučio fotografskom zanatu i 1897. godine otvorio fotografski atelje u Vrbasu – Atelje del Monte (Atelier del Monte). U prvoj deceniji XX veka, Pehanov atelje bio je jedan od najpoznatijih u Bačkoj.

Nastavivši i sa likovnom delatnošću, Pehan učestvuje na izložbama Udruženja likovnih umetnika u Budimpešti i dobija negativne kritike žirija. Vraća se u Minhen 1904. godine, ali u privatnu školu Šimona Hološija, u kojoj je proveo nekoliko godina. U ovoj školi, oslobađao se akademskog realizma, upoznavao sa savremenim tendencijama u slikarstvu, boravio u društvu mladih slikara poput Bele Cobela i Šandora Cifera, koji su zajedno sa Hološijem, bili predstavnici novih evropskih shvatanja u umetnosti. Hološi je, takođe bio i osnivač čuvene slikarske kolonije u Nađbanji, gde su mnogi umetnici, u periodu prekretnice vekova i tokom prve decenije XX veka, uključujući i samog Pehana, stvarali u duhu plenerizma, neoimpresionizma i secesije.

Godine 1909. otvara slikarski atelje u Budimpešti i učestvuje u osnivanju „Doma umetnosti”. Narednih godina aktivno je učestvovao na kolektivnim izložbama, a „Dom umetnosti” mu priređuje 1913. godine prvu samostalnu izložbu, koja je nakon Budimpešte, obišla Vrbas, Sombor, druge gradove Bačke i pojedine gradove Ugarske. Ova izložba smatra se prvom modernom samostalnom izložbom na vojvođanskom prostoru.

Prvi svetski rat provodi delom angažovan kao ratni slikar i fotograf. Iz ovog perioda značajne su njegove dokumentarne fotografije koje je načinio u ratom razorenom Beogradu 1915-1916. godine, kao i brojni crteži i poretreti sa predstavama vojnika i oficira.

Po završetku rata, vreme provodi u Vrbasu gde aktivno slika i vaja, a 1918. godine organizovao je Retrospektivnu izložbu u Vrbasu.

Preminuo je marta 1922. godine u Vrbasu. Svojom likovnom delatnošću, ostavio je nemerljiv trag u vizuelnoj kulturi i umetnosti vojvođanskog prostora.